Suscríbete

Contenido exclusivo para suscriptores digitales

Territorios esvaídos

O que din de nós os filmes do 2019

Fotograma de Longa noite (2019).

Fotograma de Longa noite (2019).

Antonio Machado aseguraba que despois da verdade nada hai máis fermoso (e posibelmente auténtico) que a ficción. Transitamos entre o que sabemos de nós mesmos, como individuos e como especie, e o que gostaríamos de sermos na realidade. E, polo camiño, inventamos relatos, imaxes -demasiadas, diría Don Delillo- que nos axudan a exorcizar a furia que nos habita.

O 2019 deixa algúns exemplos de filmes que, dada a súa evidente excelencia, ben poderían figurar no segundo posto do ranking de beldades incuestionábeis promulgado polo poeta. Historias que, sen chegar a entrar de cheo na categoria de cinema político, tratan sobre a distancia ética que vai implícita en cada lonxitude. A que separa os chalets dos moi ricos dos sótaos dos menesterosos. A mesma que compele os membros da familia Kim en Parasite (Bong Joon-ho) a tomar medidas, digamos un tanto excéntricas, de achegamento ao universo dos adiñeirados Park. Ou tamén da que confirma máis unha vez que -como mostra o director vasco, Galder Gaztelu-Urrutia, no seu encomiábel debut, El Hoyo- non é o mesmo vivir no primeiro que no sexto andar. Sobre todo se do que estamos a falar é dunha estraña prisión onde a comida se comparte por medio dunha plataforma que descende desde o nivel superior. Temos os de arriba, os de abaixo, os que se precipitan ao vacío e, os máis temíbeis, aqueles que se deciden a ascender porque xa non lles resta lugar para baixar.

Noutra orde de cousas, a violencia seguiu a formar parte da materia narrativa da maioría das producións. Por enésimo ano consecutivo as escenas de crueldade extrema volveron copar os postos de honra no podio dos filmes máis taquilleiros. O realizador dinamarqués Lars von Trier, que hai uns anos aseguraba entender a Hitler -proeza que o condecorou co título de persona non grata no Festival de Cannes de 2011-, cualificaba a violencia como un tipo de poética en que se reflicte sen ambaxes o descontento e a crispación dunha sociedade desilusionada que xa non cre na palabra de Deus. Facíao despois de que o seu particular retrato dun asasino en serie escandalizase a boa parte dos cándidos asistentes á súa estrea. Era o derradeiro Jack dun longo catálogo encabezado por unha curtametraxe portuguesa de 1909, Os Crimes de Diogo Alves, en que se dá conta das iniquidades deste criminal do século XIX cuxa cabeza pode verse aínda a día de hoxe no interior dun tarro de cristal na Unversidade de Lisboa. Mais The House That Jack Built nada ten que ver coas anteriores propostas, di o seu autor (e algún que outro crítico). A súa estruturación baséase no filme-ensaio en que o "artista" intervén reflexionando sobre o seu proprio proceso creativo. Matar é unha arte e como tal non admite xuízos de valor, nin tampouco críticas. A súa aspiración consiste en alcanzar a plenitude consciente. Non parece importarlle ao inventor do Dogma 95 que polo camiño da reflexión se espallen os corpos sen vida dunha morea de mulleres.

O problema do matrimonio, segundo García Márquez, é que finaliza cada noite despois de facer o amor, e hai que reconstruílo cada mañá despois do almorzo. Mais no cinema actual as parellas semellan cansas de tanto compromiso. Para elas o amor hai moito tempo que deixou de ser unha aspiración. A triste historia de Nicole (Scarlett Johansson) e Charlie Barber (Adam Driver) en Marriage History, de Noah Baumbach, pon de manifesto este novo paradigma. A partir de agora será necesario reducir os anhelos e dosificar a paixón. Non vaia ser que, créndonos amados, un día recibamos por correo unha petición de divorcio.

Basicamente o que os filmes do 2019 veñen dicir é que existe un territorio do que apenas temos imaxes. Un lugar dentro de nós que ameaza con disolver a realidade circundante e transformarnos a todos en personaxes de ficción ( se é que non o somos xa).

Desde a periferia e máis alá

  • O mellor do "cinema imprescindíbel" deste pasado ano levouse a cabo desde Galiza. E o mundo non puido máis que renderse aos seus pés. As producións de Oliver Laxe, O que arde, e de Eloy Enciso, Longa noite, deixaron moi claro que alonxarse das coordenadas do cinema comercial non ten por que reportar riscos, sempre e cando a natureza do produto sexa capaz de estremecer o espírito. En todo caso, o 2019 deixou unha importante lección para os amantes do cinema. Materializou o poder da Arte sobre os controis exercidos polas poderosas plataformas de contido audiovisual. En galego e con orzamentos que farían morrer coa risa a un Scorsese ou a un Tarantino, dous fillos sen pais, dous heroes á forza, lograron introducir na retina de moitos espectadores nacionais e, sobre todo, estranxeiros, a posibilidade doutra forma de ollar a decadencia do mundo e dun contar heroico que, renegando frontalmente da narratividade historicista, redime os nosos mortos. O futuro do cinema non reside na capacidade de artistas deste calibre para crear imaxes que sexan únicas. Paréceme a min que o Novo Cinema Galego tamén pode axudarnos a entender un país que é máis complexo do que moitos se esforzan en facernos crer e, de paso, axudarnos a construír un futuro en que podamos mirarnos co mesmo orgullo que agora.

Compartir el artículo

stats