Hamnet ou o feito de estarmos vivas

Cando alguén nomea a peste bubónica inmediatamente se debuxa na mente todo o imaxinario que acompaña esta enfermidade letal: as campás anunciando a morte, cidades amuralladas, os médicos vestidos de negro de pés a cabeza coas icónicas máscaras en forma de peteiro. A xente en estado febril, tirada na rúa cuberta de farrapos, ou prostrada na cama ante a inminencia da morte... A finais do século XIX descubriuse que a causa da enfermidade que asolou a poboación foi unha bacteria chamada Yersinia pestis e que entrou en contacto cos seres humanos a través dun intermediario perfecto, silencioso e, sobre todo, sumamente eficaz: a pulga.

O nome da enfermidade está conectado cos bubóns, as inflamacións dos ganglios linfáticos. A versión máis devastadora, que supoñía unha sentencia de morte segura, foi a chamada Peste Negra. O brote máis forte, que empezou arredor do 1347 e durou ata o principio dos anos cincuenta do século XIV, asolou medio mundo. Estímase que só en Europa faleceron entre vinte e cinco e trinta millóns de persoas. A enfermidade propagada polas pulgas transformou a demografía de xeito impresionante.

Houbo grandes mitos arredor da peste. Desde aqueles que atribuían a orixe da enfermidade a castigos divinos ou vapores que flotaban no aire, ata os que sinalaban as ratas coma responsables da enfermidade; cando o certo é que o mecanismo de transmisión era algo tan insignificante coma unha pulga.

Unha das pasaxes que me pareceu máis brillante de Hamnet, a novela de Maggie O’Farrel publicada por Libros del Asteroide e traducida por Concha Cardeñoso é, precisamente, a que narra a propagación da enfermidade. Tiña moitas ganas de ver a película e conseguín ir ao cine sen expectativas, logo de ler consideracións de todo tipo sobre o filme dirixido por Chloé Zhao e coescrito coa propia O’Farrel. Paul Mescal no papel de Shakespeare e Jessye Buckley encarnando a Agnes, encabezan os papeis principais dunha historia que empeza cunha escena talvez demasiado redonda, demasiado preciosista, demasiado preparada. Unha escena que semella unha fotografía e que leva a pensar que a versión cinematográfica da novela é un produto prefabricado. Mais esa impresión, esvaécese axiña. O filme é unha viaxe emocional tan poderosa que resulta imposible manterse enteira. E xusto isto que a min me cativou de maneira profunda, é o que desatou as críticas máis duras. Quizais porque vivimos na era da vilanía, onde todo o que teña que ver co sentimental desata a ferocidade. Hamnet, na versión literaria e na versión cinematográfica é, sobre todo, conmovedora. E esa é a grandeza dun produto artístico. O amor e a morte son os grandes tótems da obra. Os grandes temas da literatura de todos os tempos, aqueles sobre os que nunca se escribiu suficiente porque aquilo que nos traspasa é un material perenne que xamais se esgota. Hamnet non é un biopic ao uso. Hamnet é unha análise profunda do amor e da perda. O transo polo dó, que por momentos pode ser tan lacerante que chega a deshumanizarnos. Semella unha contradición, mais explicar isto implicaría revelar o que para min é o corazón da película: ese camiño que hai que facer atravesando a dor, xamais bordeándoa. Porque existen procesos que requiren dunha especie de carga extra de sufrimento para seren superados; se é que se poden superar nalgún momento. Mentres avanzaba a proxección da película case podía escoitar as bágoas das persoas que enchían a sala, e que estouparon ao final nun aplauso colectivo que me fixo sentir algo precioso: o feito de estarmos vivas.

Suscríbete para seguir leyendo