Eu non teño aldea

Sentado diante da fiestra desfruto coa música do cantante-compositor estadounidense Father John Misty. Escoito o seu álbum Mahashmashana e impáctame a canción do mesmo título. Cativadora dende os primeiros compases cunha música envolvente, cóntanos como as grandes mentiras, sexan relixiosas, espirituais ou terrenais, sempre rematarán convencendo máis ca as dolorosas verdades. «Unha mentira perfecta pode vivir para sempre, á verdade non lle vai tan ben, non pousa nos beizos a media gargallada, non é a cousa que se conta». Liricamente marabillosa, vai debullando afirmacións que nos fan pensar. O que non é pouco, por certo.

E sentado, ollo ao lonxe e imaxino, talvez, situacións absurdas. Imaxino, por exemplo, unha aldea que nunca tiven. E amólame no fondo. Porque eu vivín no asfalto toda a miña vida. Eu non teño aldea. E gustaríame tela tido. Vivín moi a miúdo rodeado de xente que tiña aldea. Que posuía ese recuncho onde os seus antergos pousaron a súa vida e da que sempre estiveron orgullosos. Ese lugar ás veces duro; ás veces pracenteiro, pero decote capaz de deixar pegada nas xentes que o habitan ou habitaron. Son consciente de que, demasiadas veces, a aldea foi idealizada e non se correspondía con certas realidades cotiás; porén, non deixa de fascinarme.

Levándoo á literatura, penso nun autor entrañable que fixo da aldea o centro de boa parte da súa obra literaria: Xosé Neira Vilas. E deste coñecidísimo escritor impresionoume no seu momento a súa obra máis popular: Memorias dun neno labrego. Non cabe ningunha dúbida de que esta novela é un dos grandes achegamentos literarios galegos á aldea. Nela conta, como é xa (ou debería ser) de dominio público, o xeito de vida de Balbino, na comarca do Deza, que ten que loitar contra as inxustizas e o caciquismo da sociedade rural daquela época.

Lembro que Memorias dun neno labrego foi a primeira novela que eu lin en galego. E tamén o primeiro libro completo que eu lin en voz alta ao meu alumnado de 8º de EXB hai ben anos. Non podo esquecer o impacto que á rapazada lle produciu escoitar o comezo da narración: «Eu son Balbino. Un rapaz de aldea. Coma quen di, un ninguén. E ademais, pobre». Os nenos e as nenas ficaban abraiados e, con cada capítulo que escoitaban, ían captando entusiasmados todo aquilo que lle acontecía a Balbino ao longo dunhas páxinas enfeitizantes do libro máis lido e traducido da literatura galega. Case sen sabelo, estabamos compartindo unha das obras fundadoras da nosa narrativa contemporánea.

E na lectura deste libro tan cru e tan triste, eu imaxinaba que tiña unha aldea. A miña aldea. Quizais de papel, pero unha aldea, porque algo se removía dentro de min.

Tras Memorias dun neno labrego, fun lendo –e léndolles– moita da obra dun home, Neira Vilas, que deitou nas liñas que escribiu a súa experiencia da realidade galega, a súa nostalxia e as súas arelas, sen esquecer que na súa ampla obra sempre denunciou as diversas formas de explotación do campesiño galego, emigración incluída.

Insisto: eu non teño aldea; porén recoñezo a miña teima por esa aldea allea a min nas obras de Neira Vilas. E moito máis cando, tras un certo tempo sen lelo, caeu nas miñas mans un libro delicioso: Romaría de historias, do autor de Gres, publicado por Galaxia. Nel preséntase unha imaxe colectiva do mundo aldeán galego, dabondo descoñecido. Unha narración na que, en palabras de Neira Vilas «latexan, rebolen, gurgullan personaxes e aconteceres das aldeas galegas ó longo de moitos anos. Son as aldeas e as xentes de onte e de hoxe». En efecto, unha profunda visión panorámica dese mundo que, a min, sempre me engaiolou.

Lendo estas narracións curtas sinto que a aldea dos meus soños existe dalgún xeito. Se alguén afirmou algunha vez que todos somos ou fomos da aldea; que temos residido nela, ou nela están os nosos ancestros, cada situación e a maior parte dos personaxes deste libro fan realidade esta afirmación. Eu gocei do chiar dos paxaros, do recendo da vexetación, da personalidade das paisaxes, dos comportamentos das persoas que pululan por estas páxinas e de toda esta atmosfera que maxistralmente crea Neira Vilas cunhas historias cheas de vida, algunhas de morte; moitas alegres e outras non tanto. En definitiva, situacións que nos trasladan a un mundo próximo e afastado, ao mesmo tempo real e máxico.

Xosé Neira Vilas sempre me fixo crer que, dalgún xeito, eu tiña aldea. Consciente dos atrancos de vivir nela, do despoboamento, dos movementos migratorios, non deixei grazas a el de sentir a aldea como algo moi próximo a min.

É verdade que eu non teño aldea, pero sempre me quedarán as súas páxinas para crer que si.

Suscríbete para seguir leyendo