Ás beiras do Lérez

A Pontevedra na que Castelao se establece dende 1916 aseméllabase á de hoxe, no seu casco vello e, en parte, na maneira de ser das súas xentes, con ese toque de distinción e fachenda indisimulada de capitalinos, daquela con menos funcionarios, claro, pero cunha estimable e cualificada representación de profesionais liberáis, que eran os que daban pulo e facían posible unha penetración das actividades culturais nunha burquesía pontevedresa que, segundo alguns cronistas locais, seica vivira tempos mellores, pero que cando Daniel chega só era culturalmente comparable coa que, naquela época, gozaba a mesmísima Compostela.

Alí xa estaban os Casto Sampedro Folgar (que contaba con 72 años idade) e Perfecto Feijóo (que naquela altura achegábase aos 60) pero, en torno a Daniel, foi abrollando unha nova xeración intelectual entre a que resulta preciso destacar aos imáns Carlos e Luis Sobrino (pintor e médico, respectivamente), o poeta Juan Bautista Andrade ou o avogado Isidoro Millán Mariño, xentes que se reunían, nomeadamente, nas tertulias que se formaban no Café Moderno. De igual xeito, importantísimo foi, dentro daquel novo ciclo xeracional, o seu encontro con Antón Losada Diéguez e Francisco Javier Sánchez Cantón. Co primeiro, no só fundóu a Coral Polifónica senón que tamén sería o home que o poría en estreito contacto coas Irmandades da Fala e quen o incorporou a nómina de colaboradores da revista “Nós”. Mentres, pola súa banda, Sánchez Cantón, comezaría a amosar interese por Castelao a traveso das ilustracións que publicaba na citada publicación; de feito, o propio Daniel, que o admiraba, botaba de menos o moito que tardaba o egrexio Cantón en «molestarse» en chamalo para que se coñeceran persoalmente. Pero ese encontro, ao cabo, producíuse e, con el, xurdiu unha fonda amizade entre os dous que, co engadido do arquitecto Juan Argenti, florecería na creación do actual Museo Provincial en 1927, e aberto a partires de 1929.

Co paso dos anos, a tertulia do Café Moderno cedeu o seu protagonismo á doutro café, o Méndez Nuñez, situado non por casualidade ao ladiño da casa de Castelao. Tratábase ésta dunha tertulia de talante máis progresista, na que se reunían os Antonio Iglesias Vilarelle, Claudio Losada, Fermín Penzol, Filgueira Valverde, Valentín Paz Andrade,Alexandre Bóveda, Vicente Risco... ou, o que é o mesmo, a meirande parte do “núcleo duro” que ía fundar Partido Galeguista en decembro de 1931.

Porén, non volvamos a caír na tentación de adiantar acontecementos, mais ben fagamos un chisco de flashback. O Castelao que chega a Pontevedra viña de deixar a Mediciña. Exercera de médico de familia en Rianxo, pero axiña cambiara de vocación, máis atraído pola súa faceta artística plasmada nas súas primeiras colaboracións. “Tomada a decisión de abandonar a práctica médica -conta Xosé Enrique Acuña en As imaxes de Castelao- un novo oficio de funcionario auxiliar de estatística levaríao a vivir en Pontevedra (á que chega) cando ainda tiña recente un desprendemento de retina que a pouco o conduce á cegueira”. Tivo algunha vez Daniel vocación pola Sanidade? Na anterior entrega afirmábamos que non, e mais cando, de recén, descubrimos unha cita súa na que deixou dito que abandoara a Mediciña «por amor á humanidade”.

A este respecto, Henrique Montegudo, no perfil biográfico do Álbum Galicia (Consello Galego da Cultura) lemos: “Desde 1916 ata 1936 (Castelao) establece a súa residencia habitual na capital do Lérez onde, ademais de desenvolver a súa carreira como funcionario, exerceu como profesor auxiliar de Debuxo no Instituto de Ensino Medio (…) Grazas ao seu enxeño, o seu carácter alegre e a súa cordialidade, o noso autor integrouse con facilidade na vida social e cultural pontevedresa”.

Ese vencello con Pontevedra duraría, sentimentalmente, ata a fin dos seus días, incluso superando a nostalxia do seu Rianxo natal, quedou reflectido nunha carta que, con data do 31 de marzo de 1947, Alfonso Daniel Rodríguez Castelao remitiu ao Centro Pontevedrés de Bós Aires apenas tres anos antes de finar na capital arxentina, unha carta da que destacamos o seguinte parágrafo: “Non teño ningún documento, nin siquera unha partida de nacemento, para acreditar a miña condición de pontevedrés; pero se non fun consultado antes de nascer, sábese que dispois de ter nascido escollín Pontevedra para vivir en morrer, e se tal programa non chega a cumplirse, non será certamente por culpa miña. Non son, pois,un pontevedrés de partida de nacimiento, que ás veces isto é entrar pola porta falsa; eu son pontevedrés pola miña propia vontade e pola identificación coas terras e as xentes de Pontevedra”.

Suscríbete para seguir leyendo