O eco dunha gaita: a estirpe de Dopazo volve ás raíces

Silleda viviu unha xornada de fonda carga emocional coa visita de Susana Oller, neta do histórico gaiteiro Manuel Dopazo Gontade, un dos grandes referentes da música galega na emigración arxentina. Acompañada por varios membros da súa familia, a descendente do artista silledense achegouse ao municipio para reencontrarse coa terra do seu avó e coñecer os lugares vencellados á súa memoria, desde a parroquia de Manduas ata A Bandeira, onde un auditorio leva hoxe o seu nome.

A viaxe tivo un significado especial para unha familia que conserva na Arxentina o recordo dun músico nacido en Medelo, na parroquia de Manduas, e convertido co tempo nun símbolo da Galicia exterior. Susana Oller Dopazo é filla de Sara, unha dos once fillos que Manuel Dopazo tivo con Margarita Perfecta Collazo, natural da Bandeira. Xunto a ela participaron o seu home, Luis Calello; María José Calello, bisneta do gaiteiro, e o seu marido, Pablo Antonini; e Clara e Camila Calello, tataranetas do artista.

A comitiva foi recibida pola alcaldesa de Silleda, Paula Fernández Pena, e pola concelleira de Cultura, Mónica González Conde, nun encontro que serviu para unir a memoria familiar gardada ao outro lado do Atlántico coa memoria colectiva dun concello que segue a reivindicar un dos seus veciños máis universais. O percorrido comezou en Medelo, onde a familia puido poñer paisaxe e emoción a unha historia transmitida de xeración en xeración.

A visita continuou no Auditorio Municipal Manuel Dopazo. Alí agardaban membros da agrupación Xirandola, que se sumaron á homenaxe interpretando unha composición do músico. O son da gaita converteu o acto nun dos momentos máis emotivos da xornada: os descendentes do gaiteiro puideron escoitar en Silleda unha música nacida do seu devanceiro e conservada ao longo do tempo, coma un fío invisible entre Galicia e Bos Aires.

Un dos xestos máis significativos foi a entrega ao Concello de varias fotografías pertencentes ao álbum familiar de Manuel Dopazo. O material, de gran valor documental e sentimental, permitirá ampliar a memoria arredor da figura do gaiteiro e afondar na súa dimensión humana, artística e migrante. Para Silleda, esas imaxes son unha achega importante para completar a historia dun músico que forma parte do patrimonio cultural do municipio.

A alcaldesa agradeceu a doazón e destacou «a enorme emoción que supón para Silleda recibir aos descendentes de Manuel Dopazo máis dun século despois da súa marcha cara á Arxentina». Subliñou que «esta visita é unha ponte viva entre Silleda e a emigración, entre a memoria familiar e a memoria colectiva dun pobo que non esquece a quen levou o seu nome e a súa cultura polo mundo». Pena puxo tamén en valor as fotografías familiares como «un agasallo de enorme importancia para seguir reconstruíndo e difundindo a historia de Manuel Dopazo, non só como músico, senón tamén como persoa, como emigrante e como símbolo da Galicia exterior». «Cada imaxe, cada lembranza e cada relato familiar axúdanos a completar a historia dun silledense universal», engadiu.

Manuel Dopazo naceu o 10 de maio de 1882 na parroquia de Manduas. Fillo de Francisco Dopazo e Dolores Gontade, labregos e naturais da mesma parroquia, aprendeu a tocar a gaita sendo aínda un neno. Con só dez anos, en 1892, presentouse a un concurso de gaitas en Santiago de Compostela, onde obtivo un premio honorífico, e dous anos máis tarde acadou o primeiro premio. Aqueles recoñecementos anunciaban unha carreira que acabaría por proxectarse moi lonxe da súa aldea natal.

Referente na emigración

En 1902, con 19 anos, emigrou á Arxentina acompañado da súa moza, Margarita Perfecta Collazo. Os comezos en Bos Aires non foron doados: traballou como fregapratos ata que contactou cun representante musical que o contratou para actuar polo interior do país. A partir dese momento, a gaita converteuse no eixo da súa vida profesional e nunha ferramenta para manter viva a cultura galega entre a colectividade emigrante.

A súa traxectoria medrou axiña ata convertelo nunha das grandes referencias musicais da Galicia exterior. Actuou en numerosas entidades galegas, españolas e arxentinas, participou en programas de radio e chegou a tocar en escenarios de relevancia, como o Teatro Colón de Bos Aires. Ademais de intérprete, destacou como compositor e artesán de gaitas, cunha actividade que contribuíu a consolidar o son galego no outro lado do Atlántico.

Manuel e Margarita Perfecta casaron en 1906 e tiveron once fillos, algúns deles tamén vencellados á música e ás actuacións do pai. Entre esa descendencia estaba Sara, que bailaba co grupo familiar e foi nai de Susana Oller Dopazo, a neta que agora regresou a Silleda para reencontrarse co lugar onde comezou a historia do seu avó.

O gaiteiro silledense faleceu en Bos Aires o 28 de abril de 1952, deixando unha fonda pegada na colectividade galega da Arxentina e na historia da música tradicional. Décadas despois, a visita da súa familia volveu traer a Silleda o eco daquela viaxe. Un regreso íntimo e cargado de emoción que confirma que o legado de Manuel Dopazo segue vivo na memoria dos seus descendentes e no recoñecemento dun concello que continúa a reivindicar a súa figura.