ANA ABAD DE LARRIVA - VIGO
"Nin me fastidiou nin me alegrou que puxesen ese aparello". Dío pero a súa cara non convence. Durante as últimas décadas, dende que o derradeiro sancristán emigrou á cidade, a Ernestina e o seu marido Severo encargáranse de dar voz ás campás da igrexa de San Lourenzo de Fustáns -no concello de Gomesende. Porén, hai un ano e medio, o párroco decidiu instalar un mecanismo programable que activase as campás de forma automática e a linguaxe das badaladas é agora executada por un conxunto de ferralla e cables, como está a acontecer en moitos outros puntos da xeografía galega.
"Eu aprendín probando. Antes tocara o Manuel da Casanova, que o facía moi ben, e antes o seu pai, e despois o seu fillo", explica Ernestina. As picadas eran moitas e organizaban o día a día do rural, converténdose tamén en testemuñas dos cambios que durante séculos transformaron a aldea. Aínda que ás veces semelle que San Lourenzo, cos seus vales alfombrados de tépedo forraxe e os seus tellados verdeais, ficase pendurado nun soño antergo. Tocábase ao alba, que cambiaba de hora dependendo da estación do ano; a mediodía o ángelus; e pola noite, a iso das nove, chamábase a oración. As campás, fundidas no ano 1744, tamén actuaban de sentinelas. Se un perigo ameazaba a aldea, o "arrebato", como din eles, esparexíase, resoando no torreiro até chegar ás parroquias veciñas. E, dende a festa dos ovos duros, San Marcos, o 25 de abril, até xuño ou xullo, ao mediodía ou cando ameazase treboada, tocábase a "tronos" para espanta-lo trebón. A "alegría" anunciaba a misa e cando lle levaban o viático a un enfermo, e o toque a defunto, cando había un cadáver na aldea ou cando se celebraba un cabodano.
"Eu non perdín traballo algún, porque eu non cobraba. O sancristán si que levaba a binza, unha medida pequeniña, en millo, unha vez ao ano. Eu facíao para o beneficio do noso pobo", asegura.
Ernestina, pioneira nunha profesión de homes, tocaba sempre dende abaixo. "Faise ben", di, para correxirse: "Facíase ben". E de cando en cando entra na igrexa para ver o reloxo automático que lle sacou o posto. "Non entendo como funciona, as campás tocan elas, tocan, sei que non é un son gravado, pero perdeuse algo", laiáse. O Severo aínda sube ao campanario, como unha gacela nova, polas retortas escadas de pedra vella. Escorrega un par de veces pero mantén o equilibro. Aló arriba ata dúas campás e agarra outra. A forma de toca-lo "alegría. El coñéceos todos, "pero uns mellor cós outros".
O son das campás tamén servía para predeci-lo tempo. "Cando se ouvían as campás de Deva, quería dicir que ía chover", lembra. O novo reloxo perdeu parte desa potencia e a xente que vive no alto do val asegura xa non ouvir nin sequera as propias campás de San Lourenzo. Tocan ás medias horas, e só amolan ás persoas que viven preto do adro e a algún morto de soño lixeiro. Ás vegadas, Ernestina dirixe os seus ollos azuis ao ceo, e párase a escoltar os ecos dunha parte da súa xa case secular historia, que as novas tecnoloxías, non sabe, se rescatan ou rematarán por aniquilar.
