Xosé Lois González, Humorista e enxeñeiro técnico de telecomunicacións: "Estiveron un ano insistíndome en que fora candidato á Alcaldía"

 
Xosé Lois coas súas primas en Vigo. / R. IÑAKI OSORIO
Xosé Lois coas súas primas en Vigo. / R. IÑAKI OSORIO 

"Sempre fun o chistoso do nacionalismo. Impartín eu máis ideoloxía nas viñetas cos gurús da política"

X.M. del Caño / OURENSE
A faceta profesional, como enxeñeiro técnico de telecomunicacións, sempre quedou nun segundo plano, atenuada polo éxito que acadou como humorista gráfico e caricaturista. É o creador do Papalandrocas, un monicreque que deu a coñecer no Centro Cultural Auriense -precursor do Carrabouxo-, e da Lela, antecedente da Sabeliña, unha tira que publicaba en A Nosa Terra na década dos setenta, A Bolecha, na revista cultural Follas Secas, e O Carrabouxo, que está a punto de cumprir 26 anos.
- Vostede naceu o 3 de abril de 1948 nesta cidade.
- Nacín no hospital de Ourense por accidente, pero vivía en Osmo (Cenlle), no Ribeiro, coa miña nai, Cándida, o meu pai, Benito. Xa morreron.
- ¿Que oficio tiñan?
- O meu pai era empregado de Fenosa e a miña nai ama de casa.
- ¿Como foi a súa infancia no Ribeiro?
- A miña infancia foi totalmente labrega. A zona dedicábase ó monocultivo do viño, aínda que daquela había unha vaca por familia a maiores: a famosa vaca de Castelao, que era o banco da casa. Vivín no Ribeiro ata os dez anos. Despois trasladámonos a Chantada, porque o meu pai participou na construción do salto de Belesar.
- ¿Como foi a súa etapa formativa?
- Eu fun á escola co preescolar feito: fíxomo o meu pai na casa. Deulle por alí, a pesar de que era un labrego. A mestra quedou acontecida. E foi el, que entre sachada e sachada de aixada, poñíame unha conta, eu ía facela á casa, volvía, el baixaba a aixada, corrixíama e poñíame outra. Penso que lle deu por aí, porque o meu pai tivera que recorrer ó cura da parroquia para que lle dera clases. Íalle traballar, a cambio de clases de gramática e aritmética. Grazas a iso, resultáronme bastante fáciles os estudios. En Chantada estudei ata terceiro de bacharelato. Era un bo estudante. Un día ata saín en El Progreso polas boas notas que sacaba. Fixen a iniciación profesional industrial na Universidade Laboral de Zamora, que completei coa oficialía industrial, da que pasei a enxeñeiro técnico cun curso preparatorio.
- ¿Tivo que mudar de cidade?
- De Zamora pasei a Alcalá de Henares e rematei en Madrid en 1968. Eu vivín en Madrid o maio do 68, correndo diante dos grises.
- ¿Daquela xa tiña inquedanzas políticas?
- Xurdíronme alí. Eu cheguei a Alcalá de Henares sendo un rapaz tremendamente fervoroso. Pasara cinco anos interno na laboral de Zamora, que era de curas, comungando a diario. Eu era enormemente relixioso. Estaba alleado da realidade política. Para min aquilo foi unha explosión inmensa. Alí había unha efervescencia política enorme, en pleno franquismo, polo que o día 1 de maio, mil alumnos colgamos as camisetas do equipo de fútbol nos balcóns, que eran vermellas. Aquilo impresionaba. Fixemos varias sentadas e folgas. Baixo a tapadeira das actividades culturais, escoitabamos a Voces Ceibes. Manuel María foi dar unha charla alí. Aí foi onde eu empecei a tomar conciencia de país. Morriña xa tiña de sobra, pero faltábame conciencia política. Chamoume moito a atención, cando vin alí a Manuel María, un home tan guapo, tan forte e tan culto, con gravata, falando galego coma min. Faláronme da UPG, do nacionalismo e da esquerda que estaba funcionando por alí.
- ¿Deuse de alta nalgunha formación política, nese momento?
- Non, iso demorouse ata que cheguei a Ourense. Fun dar clases á Escola de Mestría da Carballeira, e Norberto Tabarés Feijóo fichoume para a directiva de Auriense e máis tarde tamén me fichou para AN-PG.
- ¿Desempeñou cargos políticos relevantes?
- Fun responsable da AN-PG na zona de Vilardevós. Ese foi o cargo político máis alto que tiven.
- Formou parte de listas.
- Encabecei algunha lista ó Senado. E estiveron un ano insistíndome en que fora candidato á alcaldía de Ourense. Eu non aceptei, porque era funcionario, xefe dos servizos técnicos de telégrafos e correos. Xa me deran algún toque, nese sentido, e resistíame a ser candidato. Ó final veume a salvar a vida Xosé Henrique Rodríguez Peña. Dese xeito deixaron de darme a lata.
- Vostede casou con Xoana Baltar.
- Casei con Xoana Catarina Baltar Romanos hai 35 anos.
- Unha muller que se fixo famosa, porque a tragou o desaugue da piscina de Oira.
- Chámanlle a rapaza da piscina. Saíu polo desaugue da piscina de Oira e foi parar ó Miño. Había alí un paisano pescando e pensou que era unha troita que saltaba. Aquilo foi impresionante.
- ¿Pasoulle o susto?
- Non, o susto quedoulle para toda a vida.
- Estaba dentro, distraída...
- Non se sabe se avisaron ou non, para abrir o desaugue, pero o caso é que ela non se decatou. E como a auga sae a unha velocidade enorme, quedoulle unha perna metida no burato e ela alí abaixo afogando. E por un instinto ou reflexos, meteu tamén a outra perna e foi coas pernas por diante para o río, porque era delgadiña. O tubo tiña 35 centímetros de diámetro, fíxate como era de delgada a Xoana.
- Tiveron dous fillos.
- Si, Xoán e Brais. Xoán é pintor e forma parte do cadro de persoal de Telemiño, como creativo, entre outras tarefas. Brais é diplomado en fotografía e traballa no Centro Cultural da Deputación.
- ¿Como nace en vostede a inquietude polo debuxo?
- A min sempre me gustou debuxar, porque me aburría nas clases. Nunha ocasión, ós doce ou trece anos, pegoume unha malleira o director do colexio de Chantada, porque me pillou debuxando debaixo do pupitre. Facía cómics cun compañeiro. El escribía os guións e eu facía os debuxos. Vendiamos as historietas a unha peseta. Quedabamos con dous reas cada un. E en Alcalá de Henares, debuxaba para a revista La Quijota. O nome estaba moi ben posto, porque Cervantes naceu en Alcalá de Henares. Ó retornar a Ourense, incorporeime ó boletín de Auriense. Alí formaba parte da directiva, con Ramón Otero Pedrayo, Xocas e Ferro Couselo. Tamén debuxaba para o voceiro da Asamblea Nacional Popular Galega Ceibe. Sempre fun o chistoso do nacionalismo. Impartín eu máis ideoloxía nacionalista nas viñetas, ca calquera dos grandes gurús do nacionalismo nos últimos trinta anos.
- ¿Iso tivo custes para vostede?
- Nunha ocasión quixéronme cesar no traballo, nos anos oitenta, pola miña actividade gráfica, pero acabáronme salvando os cargos intermedios.
- ¿Quen é a Sabeliña?
- A Sabeliña é unha nena moi retranqueira, sabichona e sobre todo moi política. Interpreta a vida dende unha perspectiva galega. Tivo como precursora á Lela, un monicreque.
- ¿A Bolecha?
- A Bolecha é unha tendeira retranqueira e tramposa, das que roubaban na balanza ou na romana, pero moi galega, do país.
- O Carrabouxo é un personaxe que naceu hai 26 anos.
- Naceu hai 26 anos e acumula moita da tradición popular do noso humor.
- O Carrabouxo é un dos ourensás que veu da aldea para a cidade hai un par de décadas.
- Veu do campo para a cidade, onde vive, pero segue sufrindo na súa propia pel o choque do mundo rural co urbano. Sorpréndenlle as novas tecnoloxías. Nunca se integrou de todo en Ourense.
- ¿A vostede amólalle que lle chamen O Carrabouxo?
- Non, gústame, porque ó fin e ó cabo é un alcume que me puxen eu. Chámamo todo o mundo.
- ¿Hai diferenzas entre vostedes?
- Claro que temos diferenzas.
- Vostede non leva gorra, nin vive co pito apegado ó labio.
- Nin teño a valentía do Carrabouxo.
- Tamén hai coincidencias.
- O Carrabouxo e eu somos dous galegocéntricos. Intentamos explicar o mundo dende Galicia. Para min Galicia é o centro do mundo, e procuro que iso se reflexe no personaxe.
- ¿Enfadouse con el moitas veces?
- Enfádome moitas veces, cando non sae o chiste. Dígolle: "¡Desgraciado, hoxe non dis nada!"
- ¿Que lle pareceu a vostede cando O Carrabouxo foi ó cine?
- Ver ó Carrabouxo en debuxos animados, pareceume algo fabuloso. Foi a primeira vez que se fixo animación en Galicia, con personaxes galegos e con medios galegos. A aventura foi fermosa. Doce persoas estiveron debuxando durante un ano enteiro. Todos eles son mellores debuxantes ca min. E cada un deixoume feito un Carrabouxo debuxado ó seu estilo.
- Como autor satírico, vostede foi un permanente animador dos mitins de Xosé Manuel Beiras.
- Participei nuns cen mitins por toda a provincia. Empecei ó principio facendo coplas, de tipo político, e rematei pasando ó monólogo, sen ningún tipo de papel. Este ano, algunha persoa veu onda min a dicirme que non fora ó mitin do BNG, porque non falaba eu. Tiven que aclararlle que o sentía moito, porque o que eu quería era que estivera cheo, independentemente de que me convidaran a min a participar ou non... Nese tipo de intervencións, eu parto dun guión, que teño estruturado, sobre o que fago improvisacións. E fixen moitos debuxos para festas e acontecementos de tipo cultural e social.
- ¿Ten algún proxecto, como autor satírico?
- Téñenme pedido algo, pero nunca me parei a facelo. Xubílome o ano que vén en telecomunicacións, previsiblemente, polo que terei oito ou nove horas máis dispoñibles ó día para o debuxo e para escribir.
- ¿Pode facer unha caricatura de Anxo Quintana?
- É un Menelao que cruzou o Arnoia e conquistou Allariz camuflado nun boi de madeira.
- ¿Como ve ó presidente da Xunta, Emilio Pérez Touriño?
- É un funcionario que entrou na historia de Galiza porque fixo sair a Fraga.
- ¿Cal é a imaxe que ten do ex portavoz do BNG, Xosé Manuel Beiras Torrado?
- É un Castelao sen lentes que toca o piano, e mentras o toca, espera.
- ¿Que lle suxire o alcalde de Ourense, Francisco Rodríguez?
- Non se sabe de onde saiu, pero aí está, como Zapatero.
- ¿Que imaxe ten vostede do tenente de alcalde, Alexandre Sáchez Vidal?
- É un capitán degradado a tenente polo efecto Zapatero.
- ¿Xosé Luís Baltar?
- A arte de saber dicir sí sempre!

  HEMEROTECA
Síguenos en...
Caja Negra        O Bichero         Floreano
¿Qué piensa hacer hoy? ¿Tiene algún plan para el fin de semana? Consulte todos los eventos culturales en nuestra agenda... más »




Le ofrecemos un espacio propio para hablar de lo que más le guste. Cree un blog en el espacio que Faro de Vigo pone a su disposición... más »




Contemple la Ría de Vigo en directo desde la cámara situada en la sede de Faro de Vigo, situada en Chapela... más »
CONÓZCANOS: CONTACTO | FARO DE VIGO | LOCALIZACIÓN Y DELEGACIONES | CLUB FARO DE VIGO | ACERCA DE ED. GALEGO PUBLICIDAD: TARIFAS | CONTRATAR
farodevigo.es es un producto de Editorial Prensa Ibérica
Queda terminantemente prohibida la reproducción total o parcial de los contenidos ofrecidos a través de este medio, salvo autorización expresa de farodevigo.es. Así mismo, queda prohibida toda reproducción a los efectos del artículo 32.1, párrafo segundo, Ley 23/2006 de la Propiedad intelectual.
 


  Aviso legal
  
  
Otros medios del grupo Editorial Prensa Ibérica
Diari de Girona  | Diario de Ibiza  | Diario de Mallorca | El Diari  | Empordà  | Información  | La Opinión A Coruña  |  La Opinión de Granada  |  La Opinión de Málaga  | La Opinión de Murcia  | La Opinión de Tenerife  | La Opinión de Zamora  | La Provincia  |  La Nueva España  | Levante-EMV  | Mallorca Zeitung  | Regió 7  | Superdeporte  | The Adelaide Review  | 97.7 La Radio  | Blog Mis-Recetas  | Euroresidentes  | Lotería de Navidad | Oscars | Premios Goya