Alteracións ou impactos nos castros dezaos (VI)

Unha casona sobre o Castro de A Baíña

A Casa de Castro, do século XVI, é un raro exemplo de explotación agrícola antiga instalada nun recinto castrexo

27.04.2014 | 01:45

Cando os habitantes dun castro abandonan o lugar no que viven comeza un proceso caracterizado polo progresivo deterioro de todo o que foi sobreposto ou construído encima do medio natural nese sitio. A Natureza tenta recuperar por medio dos seus axentes (chuvias, humidade, sequías, friaxes, vexetación, fauna, tempestades?) o espazo que fora transformado polo home para establecer nel un poboado permenente e do que nos van quedar unha serie de "marcas típicas" propias dunha aldea castrexa. As vivendas castrexas van ser as primeiras afectadas tralo abandono, caendo pronto as teitumes e, logo, derrubándose os muros. Este proceso podémolo contemplar en moitas casas abandonadas nas nosas aldeas, que están nun proceso de desfeita continuado.

No castro de A Baíña, unha vez abandonado, tamén tivo que suceder o mesmo quedando, ao cabo de poucos anos, todo cuberto por unha densa vexetación formada por silvas, fentos, xestas, codesos... seguida, un pouco máis tarde, por unha invasión arbórea (carballeira). Este suposto, pero lóxico proceso, viuse interrumpido, cando menos, no século XVI, coa fundación da Casa de Castro, arredor do ano 1540, tamén coñecida como a "Casa Grande de A Baíña", asentada sobre o propio castro. Esta gran casa de labranza con eira, hórreos, patio interior ou curro, dependencias anexas, etc, ocupa unha superficie superior a 3.400 metros cadrados, o que supón, cando menos, 1/3 da superficie castrexa (1 Ha). Casa completa e circundo abarcan a totalidade da croa castrexa adaptándose á súa forma redondeada.

Para a construcción desta gran casa tiveron que acondicionar o terreo, cimentar as paredes, mover terras e desfacer as estructuras castrexas (foxos, gabias, etc.), a fin de dispoñer de espazos abertos que facilitasen os accesos, tanto á casa, como ás fincas do contorno. As nosas aldeas impuxeron un novo modelo de ocupación do espazo moi diferente ao dos poboados castrexos. Máis aínda, para que unha aldea, por pequena que fose, se ubicara dentro dun castro había que levar a cabo varias modificacións. Unha aldea formada por varios veciños ten carácter de espazo aberto, con entradas e saídas suficientes para o movemento de animais e persoas. Nun castro iso non é posible porque, normalmente, había un só lugar para entradas e saídas de todos os habitantes do poboado.

As aldeas non están protexidas por elementos defensivos, en todo caso, están rodeadas por terreos circundantes desforestados e isto era moi importante, porque os espazos abertos (desforestados) servían de protección contra as incursións dos depredadores (lobos, zorros, etc). Os elementos defensivos (murallas, terrapléns, foxos, parapetos) eran un estorbo para a nova vida rural e, por iso, se desfacían en caso de converter un castro en aldea.

Aldeas chamadas "Castro"

A Casa Grande de A Baíña é un dos poucos exemplos nos que unha explotación agrícola do pasado, de mediados do século XVI, se instala dentro dun recinto castrexo e, para que isto fora posible tiveron que darse certas circunstancias favorables, tales como o propio lugar de ubicación ou emprazamento do castro. Os estudos de localización castrexa estannos a indicar que os primeiros castros apareceron en lugares relativamente elevados pero, co paso do tempo, fóronse desprazando ata lugares máis baixos, máis cercanos ao fondo dos vales e este proceso mantívose durante a Idade Media e Tempos Modernos. O caso é que as nosas aldeas non se asentaron sobre os castros, pero si o fixeron moitas veces ao seu lado e daí procede o nome que reciben denominándose "Castro", como nome simple ou composto (Castro, Castro de Arriba, Castro de Abaixo, Trascastro, Socastro, etc...). O Nomenclator galego actual recolle 413 núcleos de poboación co topónimo "Castro" e, nunha minuciosa observación dos mesmos, apréciase que a maioría das ubicacións non ocupan croas nin antecastros, senón que se atopan ao seu lado ou a certa distancia.

O caso de A Baíña resulta atípico e pode considerarse como un exemplo excepcional, pero convén ter en conta que non se trata dun castro de "alto de lomba" ou de "outeiro", senón dun castro de media ladeira, formada pola erosión fluvial do Rego de A Baíña ao atravesar unha estructura xeolóxica de disposición contraria ao do curso fluvial. O perfil topográfico da vertente mostra como o Castro, situado a unha altura de 415 metros, se atopa entre o alto do Monte de A Valiña (448 metros) e o Rego de A Baíña a 350 metros de altura. Nun desnivel de 100 metros o castro localízase na metade, é dicir, nunha zona apropiada para o establecemento das nosas aldeas. As aldeas que forman a parroquia de San Pedro de A Baíña están a unha altitude similar: Albergue (395 m), A Braña (375 m), Brandariz (370 m), Casas Novas (390), Eirexe (390) e A Martiña (400).

José Filgueira Valverde, director do Museo de Pontevedra, e Alfredo García Alén, en calidade de secretario, nunha separata publicada en 1956 polo citado Museo, baixo a denominanción de Materiales para la Carta Arqueológica de la Provincia de Pontevedra sinalan que Sebastián González tiña recollido nas notas de campo que en San Pedro de Baíña, arciprestazgo de Ventosa (concello de Agolada), existiu un castro e na súa croa foi construída unha casa denominada "Casa Grande de Baíña"; pero a día de hoxe (1956) ese castro está destruído. Sebastián González, arqueólogo e secretario do Seminario de Estudios Galegos (SEG), estivera, en varias ocasións, na Comarca de Deza entre 1930-1935, cando esta institución recollía datos para a publicación dunha monumental obra etnográfica, que nunca chegaría ao público, porque foi queimada nunha imprenta de Santiago polos paramilitares do réxime franquista.

Nos inventarios posteriores ao realizado por Filgueira Valverde e García Alén non se recolle a súa existencia a non ser, en 1989, os autores de A Comarca de Deza, Armando Vázquez e Daniel González, quen indican que preto do vello castro local se ergueu unha casa fidalga denominada a Casa Grande de A Baíña.

Na actualidade o investigador agoladense Manuel Busto, no blog Aquam Latam, insiste na idea dos anteriores autores e incluso afirma que a área castrexa se pode delimitar con bastante precisión pese ao seu estado de destrucción total. Tamén indica que se observan indicios da existencia dun pequeno antecastro.

O castro de A Baíña, alterado desde mediados de século XVI por reocupación habitacional dun espazo abandonado durante máis dun milleiro de anos, pode ser considerado como un dos primeiros casos, a nivel comarcal, de alteración ou destrucción dun asentamento castrexo non recoñecido oficialmente.

Compartir en Twitter
Compartir en Facebook

Deportes Deza

Recibimiento en Lalín al campeón de Europa Javi Busto

Recibimiento en Lalín al campeón de Europa Javi Busto

| Amigos, compañeros y familiares de Javi Busto se dieron cita a primera hora de ayer en el...

Manuti seguirá por cuarta temporada consecutiva al frente del A Estrada Futsal

Manuti seguirá por cuarta temporada consecutiva al frente del A Estrada Futsal

Se busca un sustituto para el técnico del segundo equipo, Tosar, baja por trabajo

El Atletismo A Estrada consigue tres medallas en la carrera de Rianxo

El Atletismo A Estrada consigue tres medallas en la carrera de Rianxo

El Atletismo A Estrada se volvió a calzar los tenis en Rianxo para disputar la "II...

El Herdeiros de Dhais comienza la pretemporada

El Herdeiros de Dhais comienza la pretemporada

| Los dos equipos del Herdeiros de Dhais iniciaron la pretemporada. En el equipo masculino...

Busto, campeón de Europa de BTT-Maratón

Busto, campeón de Europa de BTT-Maratón

El ciclista dezano se llevó la victoria dentro de su categoría en la dura competición celebrada...

Calendario laboral y escolar 2016/2017

Calendario laboral 2017 en Galicia

Calendario Laboral 2017 en Galicia

Aquí tienes a tú disposición todos los días festivos en  Vigo y en Galicia , así como el Calendario escolar 2016/2017 .

 

 

Deza-Tabeirós-Montes

O Foxo o la aldea que se salvó de la peste del año 1800

O Foxo o la aldea que se salvó de la peste del año 1800

La casa de Luis Varela cumple hoy 25 años como sede de la misa a San Roque

El gobierno lalinense cifra en un 17% la bajada del recibo del IBI en los últimos años

El gobierno lalinense cifra en un 17% la bajada del recibo del IBI en los últimos años

Los responsables de Facenda avanzan que los ingresos caerán en este ejercicio en 480.000 euros...

Marta García Sánchez: "Formando parte dunha banda aprendes a traballar en equipo"

Marta García Sánchez: "Formando parte dunha banda aprendes a traballar en equipo"

"Pazos está aportando iniciativas para contar con máis participantes na escola"

A Estrada copa el 65% de los avisos por ataques de lobo en las comarcas entre octubre y junio

A Estrada copa el 65% de los avisos por ataques de lobo en las comarcas entre octubre y junio

En los últimos nueve meses cursó 26 denuncias ante la Consellería de Medio Ambiente, que le otorgó...

El Agro de Lalín de Arriba busca morador

El Agro de Lalín de Arriba busca morador

-Algunas parcelas lucen el cartel de "se vende" y se anuncian en portales inmobiliarios -Apenas...

Enlaces recomendados: Premios Cine