17 de septiembre de 2017
17.09.2017
A chegada do pergameo Vindel a Vigo

Primeiros cantos de amor das mulleres viguesas (II)

17.09.2017 | 02:49
Primeiros cantos de amor das mulleres viguesas (II)

O home -ou a muller- ocultos baixo o alcume de Martín Codax fixo unhas cantigas semellantes ás que, sen dúbida, cantaban daquela as mulleres polas rúas e rueiros de Vigo, incluso puido recollelas de boca dunha daquelas mulleres analfabeta. O anónimo Codax adaptounas ó modelo estrófico e harmónico da lírica trobadoresca de moda no século XIII que entretiña o lecer de señores, na corte e nos castelos, e do pobo, en especial dos soldados que compoñían o exército de El rei.

As cantigas de Codax pertencen ó grupo das cantigas paralelísticas como se chaman as de amigo, con leixa-pren e refrán, pois son máis ou menos paralelas. A cantadora -porque con certeza foron interpretadas por unha ou duas mulleres ó son da mandorra ou do laúde do xograr- retomaba un verso do dístico anterior no seguinte, mantendo a rima interna:

Ondas do mar de Vigo,

se vistes meu amigo.

E ai Deus, se verrá cedo.

Ondas do mar levado ,

se vistes meu amado.

E ai Deus, se verrá cedo.

Se vistes meu amigo

o por que eu sospiro.

E ai Deus, se verrá cedo.

Se vistes meu amado,

o por que ei gran coidado.

E ai Deus, se verrá cedo.

Aínda que algún especialista en lírica medieval que negan o carácter secuencial das sete cantigas de Martin Codax, todo leva a supoñer que forman un ciclo narrativo pechado. Trátase de escenas nas que unha moza, leda e namorada, conta os momentos que vive agardando o amigo (amante) á beira do mar de Vigo. Nas cantigas que inician e rematan o ciclo, a moza namorada interroga as ondas sobre o amigo polo que ela suspira de amor, e pregúntalles se virá axiña (cedo).

Non é un motivo frecuente na lírica galega medieval que a voz feminina se dirixa a un elemento da natureza como confidente do seu pesar, presente, en cambio, en cantigas populares, como: Airiños, airiños, aires, / airiños da miña terra ,/ airiños, airiños, aires / airiños levaime a ela, e na poesía escrita posterior. O que vén situar as cantigas de Codax próximas ás orais. É unha interrogación retórica pois a moza sabe que as ondas, como o aire, non lle van contestar a súa demanda e só trasloce a súa ansia de ver o amado.

Tamén na fermosa cantiga de Mendiño e na do crego Roi Fernandiz de Santiago, Quand'eu vejo las ondas, se fala de ondas do mar, e o seu devalar interprétase como un símbolo da paixón amorosa. A moza de Mendiño está á beira do mar na ermida da illa de San Simón atendendo o amigo ant'o altar e a voz indefinida de Fernandiz pode estar situada no mar (nun barco, quizais), e nestes casos as ondas non son confidentes, ó contrario, son temibles: cercaron-mi as ondas grandes do mar, di a de Mendiño con medo a morrer fremosa no mar maior, chegando a maldecir o mar a de Fernandiz: Maldito sea' l mare / que mi faz tanto male!

Na segunda cantiga, a moza namorada, quizais habitante de Alcabre, de Bouzas, de Teis, de Lavadores, de Cabral ou de Coruxo..., dille á nai que irá a Vigo, que vai á vila, como seguiron dicindo moitos séculos despois as xeracións de xentes que habitaron os arredores da cidade. E vai a Vigo porque o amigo lle mandara recado de que ía volver: Mandad' ei comigo / Ca ven meu amigo/ E irei, madr' a Vigo! E, ademais, ven san' e vivo... / E d'el Rei amigo... / E d'el Rei privado. É dicir, non vén ferido da guerra e gañou méritos diante de El rei para ser o seu amigo e privado. Hai que supoñer que volve da guerra contra os mouros nos exércitos de El rei Fernando III.

A cita co amigo vai ser no adro da igrexa, un espazo que aínda nalgunhas parroquias, segue a ser un lugar de convivencia social, de celebración de festas e xuntanzas. E debemos supoñer que foi nunha igrexa xunto ó mar que habería no areal ou no Berbés, no Vigo do século XIII.

A moza pídelle á súa irmá que vaia onda ela mirar as ondas mentres agarda, pola nai e polo amigo: Mia irmana fremosa, treides comigo / A la igreja de Vigo u é o mar salido / E miraremos as ondas! /.../ A la igreja de Vigo u é o mar levado / E verrá i mia madre e o meu amado.

A figura das irmás (amigas) e da nai como confidentes é un motivo recorrente nas cantigas de amigo (Vayamos hirmana, vayamos dormir / Nas rrybas do lago, hu eu andar vy / a las aves meu amigo, escribe Fernand'Esquio), presente tamén nas gharchas mozárabes e en cancións populares castelás.

Compartir en Twitter
Compartir en Facebook

Suscriptor | Opinión

Contenido exclusivo para suscriptores digitales

JAVIER SÁNCHEZ DE DIOS

Las quiebras

A estas alturas, repasadas más o menos las estadísticas ya publicadas, y dicho...

 
 

LUIS SÁNCHEZ-MERLO

Cuarteto de viento

La carta pidiendo una negociación sobre el referéndum ilegal después de convocado

 
 

PEDRO DE SILVA

Entrando en la estación

Cuando llega septiembre, mucha gente ya está harta del verano, pero no se atreve a...

 
 

JOSÉ MANUEL PONTE

Gansterismo sin pistola

En la ciudad donde resido se ha planteado, de forma escandalosa, un caso flagrante de impunidad...

 
 

FRANCISCO GARCÍA PÉREZ

No sus explicar nespañol

Supongamos que un piloto de avión tiene como lengua materna el español....

 
 
Enlaces recomendados: Premios Cine