JAVIER SÁNCHEZ DE DIOS - SANTIAGO
Sin pretensión alguna de generalizar la sospecha, parece cierto que un segmento considerable de la sociedad cree la corrupción urbanística no es infrecuente. ¿Qué opinan?
–Manuel Tomé. Bueno, la verdad es que mi experiencia de gobierno municipal ha sido corta, pero muy intensa. Junto con mi equipo hemos estado dos años y medio, y llegamos tras una serie de circunstancias surgidas en aquel entonces como consecuencia de pactos políticos postelectorales, etcétera. Una vez que entras en ese mundo y analizas determinadas cuestiones es cierto que empiezas a ver cosas raras, expedientes, movimientos e intereses raros, sí.
–Xosé A. Araúxo. Eu creo que efectivamente hai corrupción urbanística, iso é evidente. Non quero referirme moito a Gondomar, pero é un paradigma diso agora mesmo. E lembro que un dos asuntos que se manexaba para facer alí a moción de censura era o tema urbanístico, así que máis claro, auga. É evidente que a hai, pero dito iso querería clarexar que unha cousa é a corrupción e o que son os expedientes de disciplina por infracción urbanística.
–J. J. Yáñez Martín. No hay que generalizar, ni contribuir a crear estados de opinión o de ánimo que indiquen que el mundo del urbanismo es un mundo de corrupción por definición. Creo que para tratar adecuadamente este tema hay que distinguir de partida, y con mucha claridad, lo que puede ser una situación de enorme inseguridad jurídica que existe para todos los operadores. Y hay inseguridad, y acaso corrupción, porque las normas no sólo no son claras, sino también inestables,
–Tomé. Insisto: se ve que existen cosas raras en personas o en grupos. Mi experiencia en Porto do Son me indica que hay cosas que te dan que pensar, por ejemplo, cuando empiezas a ver expedientes de infracción urbanística, que quizá no sean corrupción en todos los casos, pero algunos demuestran cosas raras. Y además hemos tenido que vivir en esta etapa cuatro situaciones de demolición en primera línea de costa, y está claro que cuando hablas con los afectados, ellos, aún con su grado de responsabilidad, culpan muchas veces a la Administración local.
–Araúxo. Non se pode negar que existe neste campo unha serie de situacións, mesmo de casos concretos e
persoais, moi diferentes e ás veces efectivamente tamén estraños. Mirade, eu diría que se dirimen no campo do urbanismo cousas estrañas, casos daquilo de “mírasme mal, denúncioche o galpón”. Pero en urbanismo hai corrupción porque se moven moitos cartos, aínda que iso nos levaría aos que estiveron desenvolvendo e protexendo todos estes anos un modelo que dalgún xeito fomentaba precisamente a carreira na procura dos cartos.
–Yáñez. Bueno, vamos a ver: cuando en España se abre un proceso de transformación de suelo, el plazo medio hasta que se termina definitivamente es de ocho años, aunque hay algunos sitios en los que llega a durar hasta veinte años. Y eso implica y le añade una complejidad enorme a todo este proceso, entre otras razones por el vaivén político y electoral. Insisto en lo de la seguridad e inseguridad porque eso significa que se trabaja mal o, peor aún, no se puede trabajar; unos te dicen que sí, otros que no y un tercero llega después y lo cambia todo.
Hay mucha gente que ve cosas muy raras...
–Tomé. Es verdad eso de la confusión y la falta de seguridad. Yo, a raíz de ir indagando sobre situaciones planteadas, por ejemplo, el día previo a las medidas cautelares por la adopción de determinadas normativas, y he visto cómo se han aprobado planes de actuación el día anterior a la entrada en vigor de los cambios, etcétera. Y eso no es normal, no es normal que haya cosas y trámites, incluso algunos muy complejos, que se empiecen y resuelvan en un día. O sea, que sí, que hay cosas raras. Se entiende que muchos afectados se quejen del comportamiento de la Administración.
–Araúxo. Imos ver: cecais conveña, antes de proseguir, deixar clara outra cousa: no Estado español hai moitos milleiros de cargos públicos, e aínda que non sei agora mesmo cantos casos de corrupción están sendo investigados, e foron resoltos, forman unha porcentaxe moi pequena. E o medible non é opinable, non se pode falar de corrupción urbanística xeralizada, e quero tamén romper unha lanza en favor desa idea. E ademais creo que, onde comeza a corrupción, a democracia queda subvertida, desaparece, porque entramos noutra cousa, o clientelismo, dos métodos de fraude político.
–Yáñez. Mucho de lo que pasa es porque la normativa jurídica es tan compleja que casi sólo la saben interpretar unos pocos. Y hay que hablar también de por qué en diez años hemos tenido más de doce cambios de legislación estatal o gallega, cambios brutales. Y añado una idea: a los operadores, a las empresas, en el fondo les es igual dónde tengan que presentar la solicitud de licencia, lo que queremos es que donde se presente, donde sea, una vez que se tenga la licencia eso sea “palabra de Dios”, ¿me explico? O sea, que no la cambien o la anulen una vez dada.
La falta de modelo influye...
–Araúxo. Tiñamos que falar cecais de modelos de organización territorial e logo de urbanismo. Non pode haber 315 modelos diferentes de ordenación territorial, ten que haber só un, e moi claro. E logo, como moito, aí entraría se queremos a autonomía municipal -que a min tampouco me preocupa moito, eh?- no que xa sería o modelo de urbanización que cada concello podería escoller dentro do esquema xeral.
–Tomé. Estou dacordo con que non existe un modelo xeral, digamos, que teña o xerme para facer as directrices particulares. Está claro para min que no urbanismo non se colleu o touro polos cornos dende o primeiro momento. E iso dá lugar a unha aberta inseguridade, pero para todos, especialmente para os inversores, que reclaman, e é lóxico, garantías. Estamos diante dunha situación que esixe tomar dunha vez por todas decisións claras.
–Yáñez. Es cierto que no se hicieron las cosas bien. La Administración autonómica publica en 1995 una Lei de Ordenación do Territorio que desde entonces está casi virgen y mártir. Porque antes de entrar en cuestiones concretas hay que ir a las grandes líneas generales, rectoras, que no se hicieron y así empezamos mal. Y por eso los 315 municipios gallegos no sólo no tenían reglas claras, sino que parecía que cada uno de ellos podía hacer lo que quería.
¿Hablan ustedes de confusión o de corrupción?
–Tomé. Estou convencido de que a confusión é a nai da corrupción. Neste momento os concellos con máis presión urbanística son os costeiros, e precisamos deixarnos dunha vez de provisionalidades; fai falla que haxa tamén un pacto xeral para facer dunha vez, insisto, unha norma clara e concisa para que non poida cada quen pola súa conta interpretar o que lle pete. Iso é un problema gravísimo, difícilísimo de resolver.
–Araúxo. Insisto en que iso, o modelo claro e único, é o que non hai en Galicia: aquí alguén non fixo os seus deberes durante moitos anos, cecais porque era moi bonito parir leis, pero logo o de desenvolvelas e aplicalas era outra cousa; entrabamos no asunto do voto, do clientelismo, etcétera, etcétera. Pero iso non é achacable aos concellos, levámolo demandando dende o inicio da democracia municipal e ninguén lle puso o cascabel ao gato.
–Yáñez. A estas alturas conviene decir que concellos, alcaldes, etcétera, tampoco querían molestar a sus vecinos con normas severas, porque en la sociología de este país está eso de que cada uno cree que su leira es un solar edificable. Miren, hay que ir al entendimiento de las fuerzas parlamentarias para convencer a la ciudadanía gallega de que, por ejemplo, el modelo de dispersión y ocupación anárquica no puede ser, no puede seguir.
¿Cómo se resuelve esto de forma razonable?
–Tomé. Agora mesmo, dada a coxuntura económica e as circunstancias que estamos a atravesar, é o momento preciso para dar claridade e loitar contra a corrupción. A recesión facilita poñer claras as cousas porque o impacto socioeconómico do urbanismo non é o mesmo que en 2006. Hoxe hai oportunidade para deixar o planeamento claro cun menor perxuízo e conflitos que en outros tempos. Pero se se quere un modelo estable de urbanismo hai que pensar en lexislaturas máis que nuns poucos anos.
–Araúxo. Hai unha cousa que se dixo, e que é fundamental: a palabra pedagoxía. Hai que facer moita pedagoxía para desfacer a imaxe que existe e que mostra a case todos coma corruptos. Facela é cousa dos políticos, temos que aplicala nós. E sobor de todo os máis próximos: hai que dicirlle á xente que o crecemento urbanístico non pode ser ilimitado, e digo que a xente, se se lle explica, o entende perfectamente. E, por certo, as leis hai que simplificalas, non suprimilas, porque o río revolto hai a quen beneficia.
–Yáñez. Parece que, como solución, ahora se habla de un pacto sobre el territorio, y habría que hacerlo, y además convencer a la ciudadanía de lo que es posible en urbanismo y lo que no. Y si se logra eso se reduciría el río revuelto, un factor de confrontación enorme. Quiero matizar que esa idea general, única, sobre el urbanismo, de la que se habló, no es posible, pero sí normas, no muchas, a partir de ese gran pacto que permita pronto poner claridad, con una labor de educación ciudadana. Eso sí es luchar contra la corrupción.