JAVIER SÁNCHEZ DE DIOS - SANTIAGO
No son pocos los que creen que el llamado “conflicto lingüístico” en Galicia tiene origen, más que en la calle, en los enfrentamientos políticos y, por tanto, resulta algo artificial. ¿Qué opinan ustedes?
–Xosé Couñago. Imos ver. O movemento veciñal representa unha pluralidade moi grande de persoas en Galicia e moi diversas sensibilidades. Para min, falar en nome dese movemento supón unha dificultade a maiores. Esa diversa sensibilidade o é co respecto ao idioma e a outras cuestións, mesmo con diferentes ideoloxías; cando falamos é o resultado das discusións habidas nas nosas asambleas e xuntanzas. E podo dicir que nos preocupa a situación actual, efectivamente, si.
–José Anido. Yo creo que el conflicto lingüístico no existe, para nada, en la calle. Y me explico: ahora mismo, aquí, estamos hablando unos en gallego, otros en castellano, nos pasamos de uno a otro sin ningún problema. Hay una absoluta normalidad en el uso de ambos. Para nosotros los problemas llegan cuando desde los poderes públicos se intenta imponer uno de ellos marginando al otro. Y se ha recordado bien que en Galicia hay dos idiomas oficiales con plenitud e igualdad de derechos.
–Xesús Veiga. Habería que distinguir dous momentos, antes de 2005, é dicir, antes do bipartito, e despois. Antes, se entendemos por conflito lingüístico a existencia dunha forte confrontación no tecido social ou a utilización do tema da lingua como instrumento da confrontación político partidaria, ese conflito non se producíu. Se a entendemos como situación na que non se consegue aínda o obxectivo proclamado dun status igualitario para os dous idiomas, ambos oficiais en Galicia, si había un problema antes de 2005.
¿Cuándo creen que comienza este conflicto?
–X. Couñago. Pode ser que no bipartito, si. É evidente que Galicia ten dous idiomas; para ben, porque é unha riqueza cultural inmensa, e en certo modo para mal, polo uso indebido que se está a dar a esta cuestión. Dende ese punto de vista nós estamos por un bilingüismo real, o que quere dicir que se precisa unha presenza por igual dos dous idiomas. E, sobor de todo, que non se empregue de xeito partidario ou sectario, un dos dous contra o outro. Para nós, a existencia de dúas linguas debería facernos sentir fachendosos desa riqueza, sen que se lle quite nin unha soa verba a ningunha das dúas linguas, sexa a galega ou a castelán.
–J. Anido. Se habla de un Gobierno, y es verdad. Lo normal es que las instituciones públicas estén presentes para proteger la igualdad de empleo y de derechos de ambos idiomas, y que no se pretenda imponer uno sobre otro. Desde UPyD, o desde Galicia Bilingüe, se insiste en que no defendemos el castellano sobre, y menos contra, el gallego, sino la igualdad de uso y la libertad para elegir. No queremos extremos, queremos que se pueda estudiar en castellano y en gallego. Somos iguales, y por eso creemos que el problema viene de las instituciones públicas, y no de los ciudadanos. En el pasado o en el presente hubo intentos de marginar alguna.
–X. Veiga. Sendo os dous idiomas oficiais, sen embargo a súa presenza social nun sentido amplo non era, xa antes de 2005, igualitaria, era moi destacadamente maior a do castelán cá do galego. A partires da chegada do bipartito hai unha batalla forte, primeiro na escea da política, que parcialmente se traslada á sociedade, onde antes non existía. Eu coido que todo parte de que algúns sectores consideran que a existencia do bipartito supuxo un cambio cualitativo no tratamento do idioma, cousa que eu non comparto; sei que houbo un cambio, pero non o cualitativo que algúns queren facer ver.
Se ha hablado de porcentajes distintos de uso de los idiomas.
–X. Veiga. Hai un dato que non variou hoxendía moito con respecto a fai cinco anos. Eu son profesor da Universidade de Santiago e os últimos datos estatísticos sobre o uso dos idiomas alí son que o galego é empregado por un vinte por cento e o castelán por un setenta e cinco por cento. Estamos falando dunha institución de ensino superior, dunha elite, non falamos do nivel medio da sociedade. É moi significativo, e debería terse en conta sobor de todo cando se valoran supostas imposicións do galego dende as institucións.
–X. Couñago. Nós temos a impresión de que existe unha preponderancia do castelán, aínda que non teña datos actualizados. É evidente que os dous idiomas que están presentes na sociedade non teñen o mesmo status nin legal nin de igualdade. En Galicia todos temos a obriga, por lei, de saber falar en castelá, pero non de falar en galego, e iso, para comenzar, xa crea un desequilibrio entre as dúas linguas. Xa non teñen o mesmo trato legal, aínda que logo poidamos, se queremos, disfrazar a situación coa palabra cooficialidade.
–J. Anido. Es difícil establecer estadísticas, aparte de que lo que importa de verdad es la libertad para elegir. Hay gente que quiere vivir en gallego y se manifiestan por ello, efectivamente, y tienen todo el derecho a hacerlo y a reivindicarlo de forma pacífica, no atacando a otros. Lo que no podemos creer es que los gallegoparlantes necesiten muletas, porque no las necesitan. Estamos lo suficientemente maduros como para escoger en libertad, democráticamente, lo que queremos sin necesidad, repito, de muletas.
–X. Couñago. Insisto en que hai conflito porque hai desequilibrio. E este existe ao mesmo tempo en todo o que miremos na sociedade; pregúntome cantos medios de comunicación escritos diarios, hai en galego, cantas revistas, cantas radios emiten, cantas televisións; a desproporción é evidente, mesmo na publicidade, na presenza no comercio ou en calquera outra faceta. Hai conflito, non porque a xente se enfronte, senón porque os dous idiomas non son tratados igual, non teñen a mesma consideración real. Por iso hai que falar de conflito, senón na rúa entendida coloquialmente, na presenza social.
–J. Anido. Conviene distinguir dos planos en todo esto. Uno es el digamos popular de la calle, y otro el más institucional. Se preguntaban cuántos medios hay en gallego en Galicia, y yo pregunto a mi vez qué audiencia tienen, cuánta gente que habla gallego habitualmente, y que además lee periódicos, los lee en gallego o bien optan por otros medios escritos en castellano. ¿De qué estamos hablando en realidad? ¿de que no se puede leer u oír la radio en gallego o de que la gente prefiere leer u oír en castellano? Quizá tengamos también que hablar de calidad y decir que lo de calidad se sigue y lo que no, no.
–X. Veiga. Aquí estariamos diante de dous idiomas que non teñen, malia a súa cooficialidade, na realidade social unha situación igualitaria e, polo tanto, está xustificado que as institucións públicas empreguen accións en favor da lingua en inferioridade. Co paso do tempo será a propia sociedade a que coa súa liberdade dictamine o peso que lle vai dar a cada idioma, sen necesidade da lei; e aí está o peso actual do inglés, hoxe, un idioma nin siquera oficial, que cada vez está máis presente na nosa vida. E isto é por decisión libre dos cidadáns e outros factores. Pero iso non exclúe a necesidade de apoio.
–J. Anido. En mi opinión hay conflicto porque los castellanoparlantes queremos escolarizar a nuestros hijos en la lengua materna y no podemos hacerlo, y no podemos, y vuelvo al principio, al origen del problema, porque hay un decreto que dice que un elevado porcentaje de las asignaturas troncales tienen que ser en una de las dos lenguas. Pues me parece mal, como me lo parecería si a los gallego parlantes se les obligara a emplear sólo el castellano. Importa la libertad para optar.
–X. Veiga. Eu penso que non se trata de cuestionar a liberdade: eu sempre crin nela, e sigo a crer, aínda que esa liberdade leve a facer cousas que non comparto. En realidade estamos diante dun problema que non é excesivamente novidoso no mundo; existen políticas chamadas de acción positiva para erradicar a discriminación de minorías. Esas políticas parten do principio de que debe tratarse aos desiguais de forma diferente; o igualitarismo ante a desigualdade crea inxustiza
–X. Couñago. Ninguén está contra a liberdade. A min prodúceme fonda tristeza que no que vai de ano se producisen dúas manifestacións multitudinarias por unha cuestión de defensa dun idioma oficial. A estas alturas na nosa construción histórica como país que teñamos, insisto, que estar nisto é moi triste. Parece imprescindible unha reflexión serea, canto antes mellor, e unha rectificación de actitudes, cecais mesmo de políticas, en pro dun amplo consenso.
¿Irá a más el problema?
–X. Couñago. Coido que si, pode ir a máis, e hai que paralo dalgún xeito e co esforzo de todos. Precisamos unha Galicia realmente bilingüe, que todos teñan capacidade real de emprego os dous idiomas por igual. É cando vas pola rúa que cada vez se fala menos galego.
–J. Anido. Recuerdo que hubo otra manifestación, y violencia contra ella, en favor del derecho a la libertad lingüística. Y si hay quien se empecina en negar esa libertad, seguramente el problema irá a mayores. Un riesgo que, desde luego, entre todos hemos de atajar. Desde la libertad.
–X. Veiga. Eu vexo certo risco porque a política da Xunta contra a que se reacciona toca, digamos, un sinal de identidade que non se quere que sexa obxecto de mercadeo electoral ou de utilización política. E iso, creo, debería telo en conta o goberno actual.
Galicia en imágenes
